Home/ Bibliotheek/ Columns/ Marinus van den Berg/ Waken/

Waken is een heftige levenservaring

Er is een groeiend aantal verlofregelingen, zoals kraamverlof, zorgverlof, kortverzuimverlof, calamiteitenverlof en rouwverlof. De Wet Arbeid en zorg maakt kort verlof opnemen mogelijk. Enkele ervaringen om mij heen zijn voor mij aanleiding om stil te staan bij "waakverlof".

Dat verlof is nodig om te waken bij een stervende. Een stervende die een emotioneel betekenisvolle plaats in het leven inneemt en wiens sterven meer verandert dan vaak wordt waargenomen. Het kan om een stervend kind gaan, maar ook om een stervende hoogbejaarde ouder.
Dat sterven kan lang duren. Niet kort maar lang. In de richtlijnen palliatieve sedatie wordt gesproken over een tot twee weken waarbinnen het sterven wordt verwacht. Er zijn ook situaties waarin het sterven wel wordt verwacht maar de duur veel langer is. Het is in de praktijk niet eenvoudig om aan te geven wanneer men "moet" gaan waken. Dat is altijd een persoonlijke beslissing die wordt bepaald door meerdere factoren.
Er zijn bovendien soorten van waken te onderscheiden: "de een is de feitelijke lijfelijke aanwezigheid aan het sterfbed" en de ander is het "geestelijk bezig zijn met de stervende terwijl men lijfelijk elders is. Ik noem het bilocair-waken: men is op meer dan een plaats aanwezig." Beide vormen van waken kunnen slopend zijn. Slopend omdat het dag en nachtritme wordt verstoord: " elk telefoontje doet schrikken." Slopend omdat de concentratie verdeeld is. Slopend omdat vaak ook eetpatronen worden verstoord.
Maar er is meer gaande: waken is niet stilstaan maar een innerlijk heftig bewegen: herinneren, werken in het eigen autobiografisch archief, op het spoor komen van wie die ander voor je was in stimulerende en in belemmerende zin. Vaker dan vermoed in verwondende (traumatiserende) zin.
Waken is een zeer heftige levenservaring. Dat is het nog meer voor mensen die altijd de actieve, de zelfsturende en probleemoplossende kant van het leven hebben beoefend met weinig ervaring met de contemplatieve wijze van leven die ook weet om te gaan met onmacht en ontvangen.
Sterven kan ons noodzaken tot die contemplatieve levenswijze die dwars staat op de meer toegeeigende actieve levenswijze. Wordt dit alles ook enigermate verstaan door de chef, de directie die het ziekteverzuim wil terugdringen, de teamleider, die opbelt met de vraag of je niet voor een deel kunt komen werken om rapporten te lezen en minder belastend werk te doen? Er zijn poortwachters die meer geinteresseerd zijn in je terugkeer dan in jou. Het eerste scoort en interesse is soft.
Er zijn tal van regelingen maar al die regelingen zijn afhankelijk van de levenswijsheid van de regelaars. Het zijn mensen die met elkaar leven ruimte bieden als het leven gecompliceerd wordt. Een wet werkt pas als ze zich tot menselijke situaties richt die telkens weer anders zijn.

Marinus van den Berg

Reageren?

U kunt uw reactie op de column hieronder vermelden.

Naam
E-mail
(e-mail wordt niet getoond, wel verplicht)

Gerrie schreef op 14-08-2011 22:21
Mijn schoonvader is heel ziek hij heeft keelkanker hij kon niet meer praten niet meer eten en drinken en nu is hij stervende dat de fammilie moet waken het is gewoon niet leuk.

Corina schreef op 03-03-2011 23:06
Ik vind dat er inderdaad waakverlof mogelijk moet zijn.
In 2007 kreeg mijn lieve schoonmama kanker en zou maar een paar weken te
leven hebben. Ik zat in de ziektewet (rug) en mocht van de regiomanager
's avonds wel naar haar toe, maar niet overdag. Gelukkig vond ik het fijn om
haar naar bed te brengen, in te stoppen etc. maar eigenlijk was het belachelijk
dat ik er alleen 's avonds naartoe mocht omdat ik in de ziektewet zat. Een jaar
later ging het plotseling slecht met mijn schoonpapa en ik was blij dat ik 's nachts bij mocht blijven. Hij is de andere avond onder mijn handen zachtjes weggebleven. Omdat zijn sterfdag en toevallig ook de begrafenis precies op een voor mij vrije dag viel (parttime werk) kreeg ik ook geen bijzonder verlof.
Dat is niet normaal want je hebt recht op bjzonder verlof bij dag van overlijden en de dag van begrafenis. De dagen ertussen heb ik snipperdagen moeten nemen. Je hoort (vind ik) een redelijke tijd voor het overlijden verlof te krijgen om zelf zoveel mogelijk te kunnen zorgen en na de begrafenis/crematie bijv. een week (wat we ook gedaan hebben) om de dingen te overdenken en de draad proberen een beetje op te palkken.

Linda van Twist schreef op 22-04-2010 12:39
In maart 1997 lag mjjn broer/laatste familielid terminaal als gevolg van locked in sydroom~hersentumor en longontsteking. Ik zelf had de uitslag nog niet van een huidkankeroperatie. Een paar dagen voor mijn broers overlijden werd ik door de bedrijfsarts W. Brouwer te Den Haag volledig aan het werk gestuurd.
Hij gaf me een foldertje mee over RET-therapie, wat ik maar moest lezen. Onmenselijke arts naar mij toe en naar mijn broer.

Marianne van de Graaf/Marea Uitvaartbegeleiding schreef op 22-09-2009 11:56
Rouwverlof lijkt mij een heel goed intitatief. Vanuit mijn ervaring als uitvaartbegeleidster heb ik veel met dit soort 'zaken' te maken. Het zou tijd worden als bedrijven en daarbij hun managers, zich bewust worden van het begrip rouwverlof. Je kunt je werknemer beter tegemoet komen in de behoefte dan dat er geen rekening mee gehouden wordt op de werkvloer. Persoonlijk lijkt mij dat een werknemer die begrip ondervindt op zijn/haar werk, eerder geneigd is terug te keren in de werksituatie. Je kunt ze beter even de ruimte geven die ze nodig hebben zodat ze weer gemotiveerd aan het werk kunnen gaan dan dat je te vroeg inzet van ze vraagt, waar ze helemaal geen controle of energie voor hebben. Ook is 'samenwerking' voor dit onderwerp nodig. Het is geven en nemen in evenwicht.

Nicole schreef op 17-06-2009 13:50
Wat heeft U dat mooi omschreven!
Ik ben vierdejaars leerling verpleegkundige in het Westfries Gasthuis in Hoorn.
Ik zocht artikelen over waken en verblijven bij een terminale zorgvrager, oftewel Rooming In. Rooming In is bekend bij ouders van zieke kinderen.
Zou ik een deel van uw collum mogen gebruiken in een informatiefolder over waken voor familieleden?

Yvonne schreef op 24-10-2008 14:25
Zelf ben ik werkzaam als terminaal verzorgende in de nacht bij de thuiszorg in de Bollenstreek.
Vaak worden wij ingeschakeld als het voor de mantelzorg te zwaar wordt voor de zorgvrager te zorgen, en zij overbelast worden.
Ik zou er heel erg voor zijn waakverlof in de cao op te nemen, daar het voor het verwerkingsproces van de nabestaanden uiterst zinvol kan zijn hun ''taak'' af te kunnen sluiten.
Bij het stervingsproces van mijn eigen vader heb ik twee weken vakantie opgenomen, wat ik met liefde gedaan heb.
Wel vond ik het heel shockerend te moeten vernemen dat ik geen énkele verlofdag kreeg, ook geen bijzonder verlof voor zijn sterfdag, en zelfs zijn crematie.
Ik heb daar nog steeds een heel naar gevoel over, vooral om dat je zelf in deze zorg werkzaam bent.

Ex-mama schreef op 16-12-2007 14:23
Maar je bent al meer dan 3 maanden ziek, dus ik heb je aangemeld bij de bedrjfsarts. Dat kan niet dacht ik nog, ik zat in de auto met mijn oortje van de mobiele telefoon in. Thuisgekomen, bladerend in de agenda. Dat kan niet. Dat klopt niet. Bij navraag het antwoord:
''We hebben je ziek gemeld met terugwerkende kracht. Dat was makkelijk en scheelde ons veel rompslomp met het verantwoorde van je dagen'' Dat kan niet, schiet er weer door mijn hoofd. Hij lag toen nog in het ziekenhuis; we waren nog vol hoop en verwachting dat hij zou herstellen, dat het allemaal goed zou komen. We vochten voor zijn leven, ik was helemaal niet ziek, ik was voor hem aan het vechten.
''We deden het voor jouw dan kost het je geen vakantiedagen'' Dat kan niet, dacht ik weer! Alsof ik ook maar enigszins de komende maanden aan vakantie zou denken. Hij is overleden tijdens onze vakantie! Besef men wel wat hij zegt.
''Maar anders is het zo ingewikkeld om het te verantwoorden'' Hoezo ingewikkeld, ik kan je nog wel 10 rouwkaarten sturen van overlijden van mijn kind of wil je misschien een kopie van de overlijdensverklaring, we kunnen hem ook opgraven om te controleren, misschien.

Een goed bedoelde aktie van een personeelsfuntionaris en een leidinggevende. Zeker geen aktie om mij nog meer pijn te doen. Een grote organisatie, een organisatie die hoogstwaarschijnlijk toch wel vaker met deze situatie is geconfronteerd. Dit verhaal pleit zeker voor officieële regels in alle CAO voor een fatsoenlijke regeling van rouwverlof.

Daarnaast ben ik van mening dat na deze periode weer plaats en ruimte is voor een goed gesprek omtrent de werkhervatting. Het is duidelijk dat er weer gewerkt mag of moet gaan worden. Je hoeft je dus in deze periode niet ''te verdedigen'' bij een bedrijfsarts die '-ook hij- geen enkele houdig weet te geven bij deze situatie. Het verlies van een kind, daar wil je ook als arts niet bij stil staan of geconfronteerd worden dus vraag je wat algemeens; gebruik je medicatie; hoe voel je je... (niet te uitgebreid antwoorden want daar heeft hij geen tijd voor) wat doe je de hele dag.. tja wat doe je géén idee, verveel me zeker niet, doe maar wat, zit ook niet de hele dag op de bank nee, tja moet bewegen naar buiten wat een afgezaagd advies.. had wel wat professionelers verwacht dan de woorden van de buurvrouw.

Liza de Bruijn schreef op 14-08-2007 12:54
Vervolg op vorig bericht: De vader van mijn schoonmoeder ligt nu al meer dan een week op sterven. Dat wil zeggen, hij krijgt vanaf 5 augustus geen voedsel en vocht meer en zijn morfine is zeer verhoogt. Het is dus een slopende tijd voor de familie. Ik ben er zeker van overtuigt dat mensen er de tijd voor moeten nemen. Dit is waar het leven om gaat. Ervaringen die van waarde zijn, ervaringen die een levensvisie kunnen veranderen, een ervaring waar je ziel van bloot komt te liggen. Werk mag op dat moment even, bij wijze van, de naald in de hooiberg zijn.

Liza de Bruijn schreef op 14-08-2007 12:46
Persoonlijk vind ik het erg belangrijk om waakverlof in de CAO op te nemen. Mijn tante is in januari gestorven na een periode van aftakeling door kanker. Omdat ik ook veel bij mijn moeder, haar zusje, ben geweest en haar heb ondersteund is dit een zware tijd voor mij geweest. Mijn tante stierf net op de zateradgochtend dat ik op bezoek ging met mijn moeder na een week lang voor haar gezorgd te hebben. Dit heeft een diepe impact op mij, mijn moeder en zus gehad. Omdat ik nog jong ben, 23, voelde ik me haast schuldig om me op de maandag af te melden op mijn werk. Bang voor scheve ogen. Ook omdat het niet mijn vader, moeder of zus betrof. Toch een familielid wat door anderen misschien wordt beschouwt als de 'tweede kring'. Ook mijn moeder, zelf psychotherapeut had moeite haar tijd ervoor te nemen al heeft ze dat gelukkig wel, en met veel steun vanuit haar werk, gedaan en kunnen doen.

Caatje van Gestel schreef op 02-01-2007 22:55
Ik zou graag het @ mail adres van marinus van de Berg ontvangen i.v.m. een te plannen themaavond voor huisartsen en assistenten in onze regio.

Marinus van den berg schreef op 03-02-2006 08:18
Hallo Simone,
Het is terecht wat je zegt over het opname van ziektedagen. Het stoort me steeds meer dat ziekteverzuim voor zaken staat die weinig met ziekte van doen hebben.
De definitie van ziekte is aan het devalueren. Waken bij een ernstige zieke diervare of rouwen om een dierbare zijn gezonde zaken en wijzen op betekenisvolle relaties. De dingen moeten de naam krijgen die ze verdienen. Een vraag die me ook bezighoudt is de vraag of naasten zichzelf wel voldoende tijd gunnen om te waken. Vooral de mantelzorgers gaan vaak maar door met zorgen en krijgen geen tijd om tge waken. Is wel voldoende bekend wat de vrijwilligers van de terminale palliatieve zorg kunnen betekenen? Ik hoop dat het gsprek op deze website nog even doorgaat. Intussen denk ik na over het organiseren van een studiemiddag. Nieuwe vragen en kanttekeningen zijn welkom.

Simone moolenijzer schreef op 02-02-2006 16:48
Ik zou het een prima idee vinden om het waakverlof in de CAO op te nemen, ben zelf ziekenverz. in een verpleeghuis en maak het regelmatig mee dat familie's volkomen zijn uitgeput dat zij het overlijden niet meer bewust meemaken maar dat ze blij zijn dat het achter de rug is. En doordat zij zo moe zijn kan dit nooit goed zijn voor het verwerkingsproces, je moet toch verder en dat is moeilijk als je zo moe bent dan worden het over een tijdje ziektedagen en die kosten de werkgevers nog veel meer. Soms zijn mensen daarin al creatief en nemen ze om te waken al ziektedagen op maar dit zou wettelijk of per CAO geregeld moeten zijn , krijg je ook geen scheve ogen van je collega's.

Anja van de Meer schreef op 02-02-2006 12:22
Ik heb gewerkt bij de VTZ, dankbaar en mooi. Voor de familie zou ook de term ''Ontwaken'' goed onder de aandacht moeten worden gebracht, zo ook bij de regering !!. Een poortwachter enkele maanden later in beeld kan de kosten van het ''Ontwaken'' een deel vervangen !

Marinus van den Berg schreef op 02-02-2006 08:45
Zeer geachte Frits Dirks
Waakverlof is door mij aan de orde gesteld los van de vraag waar iemand sterft.
Dat kan in het ziekenhuis, thuis, verpleeghuis of hospice zijn. Overal is van betekenis dat naasten tijd en ruimte krijgen om te waken, bezig te zijn met het nemen van afscheid.

Frits Dirks schreef op 02-02-2006 01:36
In mijn woonplaats hebben we een Hospice, deze maakt deel uit van het aldaar gevestigde Zendings Diaconessenhuis.
Er kunnen tal van redenen zijn dat iemand niet thuis te houden is.
Hoewel de Hospice waarschijnlijk nog niet veel voorkomt is het iets om in gedachte te houden.
Men laat de deskundige zorg grotendeels aan de ander over, maar men schiet niet te kort in het overige !
( Wat is een hospice? Een hospice is een zorgvoorziening waar in een rustige en huiselijke sfeer zorg gegeven wordt aan ongeneeslijk zieke mensen met een korte levensverwachting. Er is veel persoonlijke aandacht voor de zorgvrager en diens naasten. ) . ( Het laatste gedeelte is overgenomen van de betrokken website ).

15 Oudere berichten >>

Print deze pagina