Actieve rouw

Toen ik mijn vriendin leerde kennen, ongeveer anderhalf jaar geleden, begon de dood steeds meer op haar af te komen. Haar moeder zou binnenkort gaan sterven en door een bewust gekozen opleiding werd ze ook geconfronteerd met haar eigen sterfelijkheid. We spraken dus veel over de dood, maar vooral over het sterven en hoe bijzonder dat proces is wanneer je daar deelgenoot van mag zijn.
Twee maanden later was haar moeder in de laatste fase van haar leven. Het zou niet lang meer gaan duren voordat ze zou gaan sterven.
Ze vroeg aan mij of ik de laatste verzorging wilde begeleiden als het zover was. Natuurlijk wilde ik dat.
Door mijn visie op de dood verwachtte ik dat ik veel zou kunnen bereiken bij deze verzorging. De familie stond open en zonder angst voor een actieve bijdrage aan de laatste verzorging. Een betere start van een goed rouwproces kun je in mijn ogen niet hebben.

Nu lijkt dit verhaal in eerste instantie erg eenvoudig en vanzelfsprekend. Bij een familie waar de onderlinge contacten goed zijn, zou het misschien ook wat makkelijker zijn geweest. Echter, als men opgroeit met de dood in een taboesfeer, is het allesbehalve vanzelfsprekend om actief betrokken te raken bij de dood van je eigen moeder. Zeker als je hart zich juist voor haar zo heeft gesloten.

Het contact tussen mijn vriendin en haar stervende moeder was al jaren van zeer slechte aard. Problemen uit haar jeugd hadden een stalen koude muur om het begrip liefde gebouwd. Toch was nu het moment aangebroken om die liefde uit de kast te halen en deze met haar moeder te delen. Geen makkelijk vooruitzicht, maar mijn vriendin kennende niet onoverkomelijk.
Zoals verwacht ging ze de uitdaging aan.

De laatste verzorging is het ideale moment om een rouwproces op gang te laten komen. Het nog eenmaal zien en voelen van de dode lichaam van de dierbare is emotioneel erg zwaar, maar daardoor juist van groot belang.

De moeder van mijn vriendin stierf na een ziekbed. Ze was omringd door haar kinderen. Kort daarna werd ik gebeld door mijn vriendin. We zouden haar samen de laatste verzorging gaan geven.

Pleun, de 12 jarige dochter van mijn vriendin is een zeer bewust meisje. Ze is erg puur en open, maar kan ook goed aangeven wat ze wel of niet wil.
Ze had tegen haar moeder gezegd dat ze eigenlijk wel wilde meehelpen met de verzorging van haar oma. Ik kon dat alleen maar aanmoedigen. Ik ken haar goed, omdat ze goed bevriend is met mijn oudste dochter, en wist dat het zowel voor haar als voor haar moeder goed zou zijn als ze samen zouden verzorgen en samen zouden rouwen. Drie generaties vrouwen waren op dat moment zeer nauw met elkaar verbonden.

Het besef dat de dierbare echt is overleden is op zijn groots wanneer men met het overleden lichaam wordt geconfronteerd.

Tijdens het verzorgen en opbaren vond ik een aantal zeer waardevolle momenten waarin voor Pleun een rol was weggelegd. Ze heeft die momenten met alle overtuiging en liefde aangegrepen. Dapper als ze is zette ze haar angst aan de kant en zocht liefdevol het contact met haar oma.
Pleun huilde tijdens de lijfelijke confrontatie met haar oma. Gelukkig had haar moeder veel vertrouwen in Pleun, en liet haar in deze emotie, met het vertrouwen dat haar dochter dit kon dragen. Ze had hier immers zelf voor gekozen. De wens van het meisje werd gerespecteerd door haar moeder.

Kinderen mogen zien dat hun ouders verdriet hebben. Dit nodigt henzelf uit om ook hun eigen verdriet te uiten. Het geeft ze een veilig gevoel. Ze kunnen het verlies van een dierbare dragen zolang ze in hun waarde worden gelaten.

Niet alleen tijdens de laatste verzorging, maar tijdens de gehele periode tussen het sterven en de uitvaart was mijn vriendin zeer actief én creatief betrokken bij de dood van haar moeder. Ze kon op deze manier een uiting geven aan haar verdriet. Zo werd er een ongelakte grenen kist besteld die door de hele familie, maar vooral door mijn vriendin, eigen werd gemaakt.
Ze schilderde het verdriet van zich af, terwijl twee meter verderop, haar moeder lag opgebaard.
Pleun nam mijn dochter mee vanuit school om trots de beschilderde kist te laten zien. En daar stonden ze dan samen te kijken naar oma en haar kist. Open en onbevangen, zonder angst, maar vol verwondering


Op de dag van de uitvaart stonden mijn oudste dochter en ik buiten bij de begraafplaats. Allebei hadden we een roos in onze hand.
In de verte kwam de familie vanuit het bos aangelopen. Oma’s laatste reis zou door het bos gaan. Haar bos, want daar woonde ze al bijna haar hele leven.
Mijn vriendin liep voorop en straalde alsof het de mooiste dag van haar leven was. Ze genoot dat er zoveel mensen waren gekomen om hen die dag tot steun te zijn, en haar moeder de laatste eer te bewijzen.
Ze had al 5 dagen actief gerouwd en was uiteindelijk erg blij met wat ze al had bereikt, simpel door zich open te stellen en door het geven van haar liefde.


Who will ferry me over the river
Ferryman will you ferry me over
Over and over

(engels liedje, gefloten en gezongen door Pleun tijdens de uitvaart van haar oma)


© Heidi Gündel, februari 2006

Wilt u reageren op deze column? Dat kan hieronder!