The last goodbye

Ze stond dan voor het keukenraam en wenkte me even langs te komen. Kleffe dropjes kreeg ik van haar die nog kleffer werden in mijn jaszak. Ze zag eruit als zo`n lief klein omaatje, type vrouwtje Theelepel. Ze was lief en klein, maar niet mijn oma. Wel een vriendin van mijn grootmoeder en tante en tevens de langstlevende van die drie.

Zelden zag ik zoveel levenskracht in een oud en uitgeput lichaam. Met haar drieennegentig jaar was ze nog goed bij de tijd en wilde leven, ondanks haar slopende ziekte. Haar leven werd lijden, maar alles moest en zou eraan gedaan worden om te zorgen dat ze zou blijven. Ze kon en wilde niet berusten in het feit dat haar einde naderde, dat was ongetwijfeld haar grootste strijd. Het was dat de internist er een week of twee geleden geen heil meer in zag haar op te nemen in het ziekenhuis, want anders was ze meteen gegaan. Hij kon niets meer voor haar doen. Ook haar kinderen probeerden voortdurend aan te sturen op een ziekenhuisopname, want zo kon het toch niet langer? Beter worden kon niet meer, dat begreep ze wel, maar ze moesten toch wel iets kunnen doen zodat ze zich wat beter zou voelen?

De dood was voor haar niet bespreekbaar, dat was me al heel snel duidelijk. Met haar kinderen sprak ik er voorzichtig over, want voor zover dat kan leek enige voorbereiding me wel wenselijk. En dan komt altijd weer die vraag waar niemand ooit een antwoord op zal weten: "Hoe lang denk je dat het nog gaat duren?" Theoretisch gezien was het al een wonder dat ze nog leefde; ze kon al maanden niet meer eten, dronk nog een paar slokjes water op een dag en sabbelde zo nu en dan wat op zo`n klef dropje. Sommige mensen worden oud, puur op wilskracht. Ze woog nog maar vierendertig kilo en de tumor in haar slokdarm woekerde sneller dan je voor mogelijk zou houden bij iemand van haar leeftijd.

Op oudejaarsavond zat de familie rond haar bed toen ik binnenkwam. In de pijnpomp zat slechts een flinke dosis slaapmiddel en geen morfine of een andere pijnstiller. Geen passieve euthanasie, niet doodgaan, alleen maar slapen.... Dat was wat ze wilde.

De familie verliet de slaapkamer om mij de ruimte te geven haar te verzorgen. Dat ze nog zo wakker was met die hoeveelheid dormicum was mij een raadsel, maar het was ongetwijfeld weer die wilskracht. Een krachtige pols was voelbaar. Haar hart was nog niet van plan om op te geven, maar in haar ogen leek ik voor het eerst in maanden een soort van berusting te bespeuren. Op mijn vraag of ze al wat geslapen had, schudde ze verdrietig haar hoofd. Het geknal van het vuurwerk hield haar wakker. Later op de avond zou de pomp nog iets hoger mogen, dan zou het wel lukken zei ik haar en ze knikte. "`t Is goed meisje", zei ze tegen me en deed haar ogen even dicht. Dat was het moment waarop ik voelde dat ik die avond afscheid van haar moest nemen. Nadat ik haar verzorgd had ben ik nog even op de rand van het bed gaan zitten en gevraagd of ik nog iets voor haar kon doen. Wederom schudde ze haar hoofd en zei me dat het goed was. Ze bedankte me voor de goede zorgen en de fijne tijd en ik zei dat ik het graag en met alle liefde had gedaan . Deze avond heb ik haar voor het laatst gedag gezegd en -net als vroeger- in de deuropening nog een keer gezwaaid met een klef dropje in mijn mond. Geen "tot morgen", niet "tot volgend jaar", alleen maar: "Slaap lekker." Gisteren is ze nog heel even wakker geweest en vanmorgen is ze voorgoed gaan slapen om nooit meer wakker te worden....